LUMES DO SÉCULO VI QUE QUENTAN O NOSO PRESENTE
‘As fogueiras do San Martiño’, así titulou don Ramón Otero Pedrayo un dos capítulos do seu ‘Ensaio Histórico  sobre a Cultura Galega’. A imaxe dos arredores do Ourense acendidos nos magostos, traíalle ao señor de Trasalba  todo o engado da Alta Idade Media. Un tempo convulso que en Galiza tivo como protagonista principal a Martiño,  un bispo que chegou dende Oriente disposto a cristianizar definitivamente estas terras da fin do Mundo
Asúa pegada é inmensa. O seu  nome preside popularmente todo  este mes, curiosamente días de  sombras preñados de ritos antigos.  Imos dar pois unha voltiña polo século  VI. Non falamos de leccións de historia,  senon de remexer nas imaxes evocadoras  dun tempo, aparentente esquecido, que  latexa con forza no noso presente.  En rigor os galegos temos dous Martiños,  moitas veces confundidos entre si.  Este mes celebramos a festa de Martiño de  Tours, santo da parte das Galias. Era soldado  romano e por iso se lle representa  compartindo cun pobre a súa capa encarnada.  Mais o que realmente estivo entre  nós foi outro Martiño, probablemente discípulo  seu, San Martiño de Dumio, así  coñecido polo mosteiro que fundou pola  parte de Braga. Era natural de Panonia, na  actual Hungría, e estaba formado en Constantinopla,  a capital do Imperio Romano  de Oriente. O de Dumio reorganizou a  igrexa galega e encheu todos os recunchos  de parroquias que teñen a Martiño -o de  Tours- como santo patrón.  Dende o século V existiu na Gallaecia  un reino independente. Os suevos costituíron  por acó o primeiro reino bárbaro dentro  dos limes do imperio. A Gallaecia  romana abranguía a actual Galiza, o Norte  de Portugal e territorios de Asturias e  León. Tras un tempo de loitas os suevos  chegaron a un acordo cos galaico-romanos  e comezou unha etapa de certa prosperidade.  Por presión dos visigodos as clases  dirixentes deste reino fixéronse arrianas,  unha das herexías do cristianismo. San  Gregorio de Tours conta que o fillo de  Charrarico, rei de Galiza, curou da lepra  pola intercesión de Martiño de Tours. Tras  o milagre os suevos convertéronse de novo  ao catolicismo e reclamaron reliquias do  santo para erguer un templo no seu reino.  De seguido, a mediados do século VI,  chegou a Galiza o outro Martiño. Abofé  que tiña traballo. Ademais da cuestión  arriana, continuaban as prácticas priscilianistas  e os antigos ritos de adoración á  natureza.  Unha das súas primeiras medidas foi  meterlle o machado a un piñeiro no que a  xente cría que vivía un demo. Todo o  mundo pensaba que lle ía caer enriba con  resultado de morte segura. Mais “milagrosamente”  a árbore foi para o outro lado e  do demo do arume non se soubo nin  pouco nin moito. Por este detalle colleu o  alcume de Martiño “do piñeiro”. E por iso  o Seminario Maior de Santiago se chama  San Martiño Pinario, de “pinus”, “piñeiro”  en latín.  Martiño escribiu un longo sermón “De  correctione rusticorum”. Nel dicía que  tiñamos que deixar de adorar aos penedos,  as fontes e as encrucilladas. E sobre todo,  ¿que era iso de denominar os días da  semana cos nomes dos deuses pagáns?  “Luns” día da Lúa, “martes día de Marte”,  “mércores” de Mercurio… Por iso hoxe en  Portugal e nalgúns currunchos de Galiza,  en vez de “luns” din “segunda feira”,  “terza feira” en lugar de “martes”… Isto é  o sistema oficial proposto pola Igrexa que  só triunfo, gracias a Martiño, nestas terras  extremas de Occidente.  A súa figura coa machada na man evócanos  directamente o “Irminsul”, a árbore  sagrada dos saxóns que tronzou Carlomagno.  As historias deste tempo teñen moito  aquel. Anos de conflicto entre a igrexa  católica e as antigas crenzas. Grandes  sabios que chegaban dende o Oriente civilizado  tentando cristianizar estas terras  neboentas.  Martiño, bispo evanxelizador na fin do  mundo, ten o seu contrapunto ideal no  Merddin das lendas galesas, símbolo dos  derradeiros representantes da antiga relixión.  No século XII, Geoffrey de Monmout  considerou que este nome non era  moi propio para denoninar a un sabio  —soáballe un chisco escatolóxico— e  adaptouno coa forma “Merlín” que hoxe  todos coñecemos.  A pegada dos dous Martiños confundidos  é intensa. Velaí un recorte persoal. Un  señor de Pantín —sinto non lembrar o seu  nome— díxome que na Guerra Civil non  morrera ningún rapaz das parroquias que  tiñan a este santo por patrón.  Como premio ao grande esforzo do  de Dumio, a onomástica do seu mestre  —o de Tours— coincide coa festa  doméstica da matanza. Aínda que ben  mirado, ¿non haberá trampa no conto?  ¿Pode existir unha festa máis pagana  que as gulas que xeneran entre nós as  gloriosas carnes porcinas? Non sei qué  pensaría o autor de “De correctione rusticorum”  sobre o asunto. Leer el resto de la entrada »

En 1401 o noble pontevedrés Paio Gomes de Soutomaior viaxou a Oriente para coñecer ao señor de  Samarcanda, cidade principal do Uzbekistán agora tan de moda na CNN. Ademais da aventura en sí, 4.000  kilómetros só na ida, a súa misión puido ter salvado no século XV a un Occidente ameazado polos turcos Leer el resto de la entrada »

Non quería ser músico, dáballe medo o escenario. Mais durante vinte anos foi a principal atracción dos  grupos nos que cantou. É o verdadeiro patriarca dos vocalistas coruñeses. Ten 83 anos e todos lle  seguimos dicindo ‘Manolito’, o da Orquesta X Leer el resto de la entrada »

A longa ringleira de monstros mariños tivo, durante séculos, un rei verdadeiro, o kraken, o terrible polbo ou calamar  xigante. No medioevo as citas do cronista noruegués Olavo Magno, e do arcebispo Pontoppidan déronlle aval á súa  existencia para espanto dos navegantes. Kraken, só a súa palabra asolgaba aos mariñeiros en horrores profundos,  monstro abisal só comparable ao Leiviatán, a encarnación mesma, en febra salgada, do demo do mar Leer el resto de la entrada »

“Cando eramos nenos, roubabamos os melóns que nacían entre o millo. Faciamoslle a boca, os ollos e o nariz, e metiamoslle  unha vela dentro. Colgabamolos enriba duns loureiros e moviamolos pola noite para meterlle medo ás mozas que viñan do  baile”, así se divertían hai cicuenta anos os rapaces de Carral no tempo de Santos, segundo nos contou o señor Campelo do  Castrillón no programa ‘A tropa da tralla’ de Radio Coruña Leer el resto de la entrada »

“A miña familia veu de Ferrol, terra de grandes cantantes. O meu pai tocaba moi ben a guitarra. Un tío meu estivera en Cuba  e tiña moito xeito para as pezas do Caribe. Moitos anos despois, xa de velliño, aínda me pedíu que lle conseguíse a letra  dunha canción cubana ‘Una declaración de amor” Leer el resto de la entrada »

…o 11 de Agosto do ano 2001. O grupo Luar na Lubre disponse a facer historia. Están a piques de debutar no festival celta de Montreal, a grande cidade de Quebec, a zona francófona do Canadá. O concerto desenrolarase nun campo de ‘baseball’ ateigado de xente. O público agarda anceiante escoitar por primeira vez os sons dunha fisterra de alén mar chamada Galiza Leer el resto de la entrada »

“O pobre non ten e o rico non dá,  quen queira sentar praza veña á Pena de Anamán,  sete pesos de entrada e un trabuco na man”.   Leer el resto de la entrada »

Nos anos sesenta naceu unha ‘radio enxebre’ a base de talento no Mar de Irlanda;   a emisora número un do océano, seguida por toda a frota do Gran Sol  Leer el resto de la entrada »

Como unha nova Atlántida submarina, durante moitos anos unha pirámide radiactiva
foi medrando silandeira no fondo do mar, a 350 millas das costas galegas Leer el resto de la entrada »